• 16
  • محکم و متشابه در قرآن

محکم و متشابه در قرآن

 
 
7000
موجود

یکی از مباحث مهم و بحثبرانگیز در قرآن، مسئلة آیات محکم و آیات متشابه است که در آیة هفتم سوره آلعمران از آن یاد شده است. شهید آیت‌الله دکتر بهشتی در سلسله مباحث تفسیر قرآن خود که مجموعۀ آن با عنوان در مکتب قرآن منتشر می شود، در تفسیر و توضیح این آیه، رویکردی اتخاذ کرده که با مشی کلی او در زمینه چگونگی فهم و درک قرآن سازگاری دارد. ابتدا به انتخاب واژگان فارسی مناسب برای این دو اصطلاح دست میزند و مقابل واژة «محکم» از واژة «استوار» و در مقابل واژة «متشابه» از واژة «همانند» استفاده میکند. سپس به مباحثی که توسط مفسران و قرآنشناسان دیگر در این زمینه و برای حل معضل شناسایی آیات محکم از آیات متشابه مطرح کردهاند میپردازد. 
🔹در گام بعد، با استفاده از مضمون خود این آیه و با توجه به سیاق آیات قبل و پس از آن، و نیز با توجه به دیدگاه کلی خود دربارة اصالت و اولویت حفظ خاصیت هدایتگری قرآن، مخاطبان خود را به ضرورت پرهیز از مباحثات و مناقشات بینتیجه و بیپایان توجه میدهد؛ مناقشات علمی که باعث فروگذاردن اصول روشن قرآن شده و موجب میشود تا به جای آن، مباحث آکنده از شبهات نافرجام رایج شود. وی سپس به نسبی بودن تشابه در آیات متشابه اشاره دارد و بر کم بودن تعداد آیاتی که یکسره متشابه باشند تأکید میکند. سرانجام، برای توضیح علت وجود آیات متشابه سخن می‌گوید و آن را طبیعت زبان بشری میداند؛ زبانی که آیات قرآنی، خواهناخواه، در محدودیتهای آن محصور است. در همین راستا، به موقعیتمند بودن آیات و احکامی که به امور اجتماعی مربوط میشوند اشاره میکند و با استفاده از نمونة بحث زکات و خمس، دربارة چگونگی تأثیر عواملی مانند زمان و مکان در فهم دستورات وحیانی توضیح میدهد.